Văn hóa vỉa hè thời hiện đại

⇛Một thuở vỉa hè như một kênh thông tin đa dạng đến mức dân gian có câu: “…Đồng Xuân là của thương nhân. Vỉa hè là chốn nhân dân anh hùng…”. Có lẽ đến bây giờ vỉa hè vần thế vẫn còn giá trị của những “thông tấn xã”. Tin tức vẫn đến từ nơi nào đó, từ bác xe ôm, từ cô hàng thúng, từ anh đánh giày nhấp cái “xoạt” ngụm trà nóng và hồn nhiên bàn chuyện thế sự. Chuyện vỉa hè đại loại là những chuyện của người lao động chân tay, mưu sinh hè phố, những câu chuyện hàm chứa những thông tin chẳng thể kiểm chứng. Từ quán nước, hàng rong người ta có thể đồn đoán mọi thứ từ răng của ông giám đốc nọ bị sâu phải đắp vàng đến sẵn sàng  sắp xếp nhân sự cho lãnh đạo cấp cao, vẫn là những câu chuyện “nghe hơi nồi chõ” nhưng sự tự tin nhận định không thua kém ai.

Đấy là thuở trước, ngày nay quán nước vẫn tồn tại, tin tức vẫn được bàn những độ “hot” của cư dân vỉa hè đã nhường chỗ cho lớp cư dân mới đó là “cư dân mạng”. Xét về mức độ và quy mô của vỉa hè đối với lượng thông tin rác trên mạng xã hội thì thật khập khiễng, không khác nào so từ hạt cát với quả núi. Và từ trên mạng xã hội, tin đồn có thể tạo ra những điều kinh khủng, lan truyền với tốc độ kinh khủng và gây ra những thiệt hại kinh khủng, đến mức không lường. Không phải một đồn mười, mười đồn trăm như các cụ thường nói nữa. Mọi tin đồn đều nhân rộng với cấp số lũy thừa, chỉ nháy mắt, một cái click chuột thế là đủ.

“Các mẹ ơi, các mẹ đã biết gì chưa?”

Trên cái mạng xã hội người ta có đủ loại tin đồn Angela Phương Trinh có thật là bồ của bác sĩ đại gia không? Hồ Ngọc Hà bỏ Cường “đô-la” hình như vì một cô người mẫu… Cô nàng Y, bỏ chồng đi nâng ngực để kiêm đại gia. Ngôi sao này đống tính, ngôi sao kia nợ lần…. Câu nói “Các mẹ ơi, các mẹ đã biết gì chưa?”, “Các thým biết gì chưa?”…. là những câu phổ biến của những người thích loan tin và của những mõ mạng, anh hùng bàn phím, “sửu nhi”.

Hệ quả của những tin đồn của cái thứ vỉa hè thời công nghệ này hệ quả đến nay khó định lượng được. Chỉ một nhấp chuột tung tin đồn có thể khiến cả một doanh nghiệp phá sản. Khiến cả một con người thân bại danh liệt nhưng cũng có thể một cú click chuột khiến một kẻ dở hơi cũng có thể trở thành thiên thần, một kẻ nghèo kiết xác trở thành đại gia. Câu chuyện của anh chàng Lệ Rơi, Kenny Sang hay gần đây nhất, bộ ảnh cưới nàng tiên cá của đôi bạn trẻ ở Quảng Nam vừa đưa lên mạng xã hội ngay lập tức thành cơn bão mạng bởi những kẻ tung tin đồn. Tin đồn lan truyền nhanh đến mức người ta thấy nó lan nhanh như kẻ tung tin đồn dịch Ebola ở Việt Nam. Rất may mọi thứ được hạn chế kịp thời.

Kể từ ngày có thứ như vỉa hè công nghệ truyền tải của mạng xã hội như facebook, zalo….nơi để tin đồn tồn tại, chưa bao giờ thông tin có sức mạnh như thời điểm hiện nay: Internet nói chung và mạng xã hội nói riêng đang khiến tốc độ lan truyền thông tin nhanh như điện. Một đồn vạn, vạn đồn triệu và hơn thế chỉ trong nháy mắt. Đồn thổi thế, rồi hầu như chẳng ai phải chịu trách nhiệm về việc tung tin đầu tiên.

Những người tung tin đồn Ebola, người tung tin đồn vỡ đập phải chịu những mức phạt nhất định. Thế nhưng  những hoang tin gây thiệt hại về kinh tế thì chẳng biết tính thế nào mà phạt. Chỉ là chuyện nghe có vẻ nhỏ, nước dùng hủ tiếu gõ nấu bằng thịt chuột trong Sài Gòn hay bí quyết khiến chả cá Lã Vọng thơm ngon là nhờ mỡ chó. Chỉ người trong cuộc điêu đứng. Người đưa tin có bị phạt mấy triệu thật ra không thấm tháp gì.

Căn bệnh ngồi lê đôi mách là một trong những căn bệnh thâm căn cố đế của người Việt. Ngày nay, sức tàn phá ghê gớm của “các anh hùng bàn phím”, các thành phần “sửu nhi” ngày càng đông và việc gây phát sinh tin đồn là việc hàng ngày của vô vàn người rảnh. Một tin đồn có thể “dắt mũi” cả dư luận... đã đến lúc nhà quản lý cần có cơ chế ngăn chặn phát sinh tin đồn, cần có cơ chế thích đáng. Nhưng có vẻ việc này không hề dễ dàng gì.

Quay lại với quán nước vỉa hè nhỏ bé, những tin đồn được đánh giá trong diện hẹp và hẳn hoi không ác ý, thế có lẽ tốt hơn, nếu một khi người ta không thể sống mà thiếu tin đồn. Vỉa hè đích thực bây giờ không trên phố mà trên mạng, một vỉa hè khổng lồ tràn ngập rác rưởi không có nhân viên vệ sinh nào dọn nổi. Người ta ghé vào vỉa hè ảo ấy một lần, buôn vài chuyện, quay lại có khi thấy chuyện của mình đã trở nên to tát từ lúc nào. Có những lợi ích trên mạng xã hội nếu người ta thiện tâm, còn để buôn chuyện với ác ý, ngày nào cũng có ai đó thành con mồi để những tin đồn nghiền nát…

T.P

Chuyện thường ngày ở một huyện nọ

Anh đang ngồi bú phở, roẹt đám dân phòng đâu ập đến, xe com oai oai phết, mặt mũi hầm hầm phết. Nháo nhào bần nông chạy toán loạn, thằng bê nồi, thằng bê bàn. Pô nít hét: Chạy đâu? Thu cả lại, về đồn.

Đương diên đéo ai biết (cả bần nông lẫn Pô nít) là có anh lãnh tụ yêu quý nổ hơn bom của chi bộ đang ngồi bú phở cho một buổi sáng tâu nhã.

Xe đâu vầu đây, cái bàn nầy, ghế nầy, bàn kia nữa vất lên xe hết. Về đồn! Pô nít  lại hò hét

Anh ngừng bú phở. Khẽ khàng bẩu Pô nít: Đèo mẹ, mấy chú bắt thì bắt, nhưng nhẹ tay thôi, cả nhà bốn miệng ăn trông cả vầu cái quán vỉa hè nầy đấy.

Pô nít quặc lại: không xin xỏ gì hết, nhắc nhở bao nhiêu lượt rồi.

Anh bẩu: Nhắc thế chứ nhắc nữa thì người ta vẫn phẩy bám vỉa hè không thì lấy cứt đâu xiền mà đóng thuế mà nuôi con anti bần nông?

Mươi niên trước, khi ấy anh đầu óc thơ ngây trong sáng y như chi bộ đang ngồi xem TV. Thấy cảnh Pô nít dỡ quán, bắt xe, thằng em hỏi: Anh biết thế là sâu không? Anh bẩu: Bê nói rùi cấm buôn bán vỉa hè, đéo nghe bắt chứ còn gì. Thằng em bẩu: Không vì miếng cơm manh áo cả đấy, bọn bám vỉa hè sung sướng đéo gì đâu.

Bám vỉa hè, buôn bán vỉa hè (công khai sòng phẳng) là mơ ước đời đời bất diệt của bần nông lõ đít - động lực cách mạng - đời đời ơn chế độ. Khoảng nửa năm trước, mấy xứ man dị Bắc Phi bùng nổ hoa Đĩ thõa, thấy bẩu căn nguyên ban đầu chỉ bởi Pô nít bắt hàng thằng bán vỉa hè.

Tháng trước, tivi làm quả hoành về vụ bọn Bần nông anti - đì chết Cà Phì (xứ Lybia), thấy tiên triền về bàn tay giúp đỡ của nước ngoài (củ tỷ dư bọn Khoai Tây đời đời ăn bóc lột). Đèo mẹ chỉ tại bọn dãy chết đấy mà bạn anh - Cha già dân tộc - đấng vĩ đai Lybia trông ra như thế nầy nầy:

Tháng nầy, lượt báo, phải trái đéo gì cũng đăng dững tin củ tỷ dư: Cà Phì bạn anh có đội nữ cận vệ đồng trinh (do tển phá trinh luôn), man rợ trong nhà tù của Cà Phì, bắt giết người chống đối vươn vươn, cảnh bọn bần nông sung sướng hoan hô khi đám phản loạn tiến vầu thủ đô yêu dấu.

Bâng khuâng anh nghĩ nều bọn Khoai Tây đéo chõ mõm vầu những nơi như Lybia thì đó mới là man rợ, tàn ác nhất!

Dân chủ là quy luật đéo thể nầu chối cãi được - thuận dòng thì sống nghịch dòng thì chết. Và dân chủ nghĩa là tôn trọng sự khác biệt!!

Anh - thật lòng đéo muốn than vãn về những dân chủ rởm đời, hay những thằng đỏ lòm kiểu "Bê quang vinh - ông Cụ vĩ đại", "những ngày ta sống đây là dững ngày đẹp nhất" vươn vươn. Những cái đầu lâu lừa khi nầu cũng tả khuynh hết mức, mần cách mạng theo triền thống căm hận anh hùng vươn vươn. Dân chủ là quy luật đéo thể nầu chối cãi được - thuận dòng thì sống nghịch dòng thì chết. Và dân chủ nghĩa là tôn trọng sự khác biệt!!

Khoảng 20 niên trở lại đây (có thể là nhiều hơn một tý), Lừa được cai trị huyền tuyền thống nhất - tư tưởng bởi một Đảng - Quang vinh vĩ đại vươn vươn. Khoảng mươi niên trở lại đây, những con Lừa bắt đầu nghiền rủa, run rẩy và cả sợ sệt trước những tiếng nói khác biệt. Khoảng dăm năm lại đây, Lừa bắt đầu biết tới phản biện, biết tới bọn trí thức lõ đít chĩa mõm vầu những chiện đại sự quốc gia (củ tỷ như Bọ Xít) hay chỉ trích Cương lĩnh đại hội xx giáo điều tả khuynh vươn vươn.

Chi bộ thoải mái (hoặc giả là tự nghĩ thế) đăng đàn rủa xả B hoặc những thằng đéo theo B như Sông Hồng thời 198x tụng ca thiên đàng. Bọn anti bần nông bắt đầu xuống đường, anti bần nông khởi kiện công quyền củ tỷ dư đám Cù Vũ, Diện Xuân Ngô vươn vươn.

Những điều đó có nghĩa là gì?

Hãy biết chấp nhận thực tế! Chi bộ và con cháu chi bộ sẽ đời đời chung sống với sự khác biệt. Mác bạn anh nói: Ngoài sự khác biệt thì đéo có một cái gì là vinh quang - muôn năm bất diệt.

T.P